Սեպտեմբերի 29 2017 Բաժինը՝ Լուրեր

Ապագայի Պահանջի Համապատասխան Դպրոցն ու Հայու Ինքնութիւնը. Վերապատուելի Դոկտ. Փոլ Հայտօսթեան (ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)


ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ՍՓԻՒՌՔ 6-ՐԴ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎ

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 18-20, 2017, ԵՐԵՒԱՆ

Ապագայի Պահանջի Համապատասխան Դպրոցն ու Հայու Ինքնութիւնը

Վերապատուելի Դոկտ. Փոլ Հայտօսթեան

Նախագահ Հայկազեան Համալսարանի

 

Մուտք

Հայ Ինքնութեան զարգացումը կրնայ իրականանալ տան ու ընտանիքին մէջ, իսկ որոշ նպաստաւոր պարագաներու եւ երկիրներու մէջ՝ ամէնօրեայ դպրոցով, կամ զանազան ազգային հաստատութիւններով: Կրնան գտնուիլ աւանդական թէ արդի միջոցներ եւս: Բուն հարցը այն է թէ ի՛նչպիսի հայ պիտի ուզենք դաստիարակել ու պատրաստել ապագային համար: Այդ մէկը պիտի ճշտէ կիրարկուելիք ուսումնա-դաստիարակչական ծրագիրը: Այս իմաստով, հայ դպրոցը դէմ հանդիման կը գտնուի պահպանելու եւ զարգացնելու երկակի առաքելութեան.

Ա) Հայ դպրոցը շրջապատող այլ հայկական կառոյցներու հետ առնչելու կարիքին, եւ

Բ) Հայրենիքի տեղն ու դերը ճշտելու անհրաժեշտութեան:


Եկէք ընդունինք այն միտքը թէ ինքնութիւնը - գոնէ իր անձնական-ընկերային տեսանկիւնէն - կը կազմուի տան մէջ, հարազատներու հետ եւ մարդուն ապրած առաջին 15 տարիներու անձնական փորձառութիւններու եւ փոխազդեցութիւններու իբրեւ արդիւնք: Ինքնութեան մէկ բաժինը կրնայ մնալ թաքուն եւ կրնայ շարունակել իր զարգացումը: Մինչ մարդ արարածը ծնած ըլլալով որպէս ազատ եւ անկայուն էակ, կրնայ նաեւ իր բոլոր տարիներուն մէջ կատարել ինքնութեան ազդող որոշ ընտրանքներ:  Կեանքի առաջին տարիներու դաստիարակութեան կշիռով, սակայն, չկայ այլ ազդու միջոց քան մեր այսօրուան ճանչցած դպրոցը:

Վերջին գոնէ 200 տարիներուն ընթացքին կանոնաւոր եւ որակաւոր դպրոցը դարձաւ մարդակերտումի հիմնական հաստատութիւն մը, եւ՝ մարդը իր օրերու լաւ դերակատարը դարձնելու առաքելութեան տէրը:

Ո՞րն է այն հարցումը որուն պատասխանը տալու պայքարին մէջ մնաց ու կը մնայ դպրոցը երկար դարերէ ի վեր: 

Հարցումը հետեւեալն է.- Դպրոցը կեանքի իսկական պահանջներուն առնչելու հարցը: 

Իսկ դպրոցներու իտէալական պահանջները ի՞նչ են արդեօք: 

Ա.- Գիտութիւններու տիրապետում, հմտութիւններու զարգացում, իբր բարի մարդ ապրելու համոզումի գոյացում, կեանքի հոգեկան խորքը թափանցելու ծարաւի գոհացում, հաղորդակցելու վարժութիւն, եւ գիրով, գրականութեամբ, շինիչ սովորութիւններով, յստակ մեթոտներով եւ վստահելի հետեւողականութեամբ սերունդէ սերունդ մարդկայնութեան եւ քաղաքակրթութեան մշակում եւ նպաստում:  

Բ.- Եղած են ու կան նաեւ որոշ տեսակի դպրոցներ, որոնք  այս բոլոր պահանջներուն զուգահեռ նպատակներ կամ արժէքներ հետապնդած են ու կը հետապնդեն: Այդ նպատակներն ու արժէքներն են.- պատկանելիութեան զգացումի ապահովութիւն, կեանքի մտաւոր, հոգեւոր, ֆիզիքական, ընկերային, քաղաքական մարզերու միջեւ հաւասարակշռութիւն, ծառայութեան, հաւատքի, զոհաբերութեան, կամ ստեղծագործութեան հոգիի ներմուծում:

Գ.- Մեր հայկական սփիւռքի դպրոցներու իրականութիւններուն մէջ վերոյիշեալ բոլոր նպատակներուն հետ միաձուլուած է նաեւ հայեցի դաստիարակութեան հարուստ հասկացութիւն մը ուր շեշտուած է լեզուն, մշակոյթը, պատմութիւնը, կրօնը եւ հայրենիքը:


Մինչ ես կը խօսիմ սփիւռքի դպրոցներուն մասին, հարկ է նշել թէ նոյնը պէտք է ակնկալուի նաեւ Հայաստանի դպրոցներէն:

Պէտք է հաստատեմ, որ կանոնաւոր կամ ամէնօրեայ հայկական դպրոցը, հոն ուր սփիւռքի մէջ հնարաւոր է, բարձր աստիճանով յաջողած է իր բարդ առաքելութեանը մէջ 20-րդ դարու ընթացքին, անշուշտ տարբեր աստիճաններով, վերոյիշեալ բոլոր չափանիշերը միաւորելով:

Ծանօթ է որ սփիւռքահայ դպրոցը Սուրիայէն մինչեւ Իրան, Պոլիսէն մինչեւ Սիտնի, եւ Լիբանանէն մինչեւ Միացեալ Նահանգներ ինքզինք այսօր կը գտնէ վտանգի գօտիի մը մէջ, ապահովական կամ տնտեսական սպառնալիքի, մարդուժի անբաւարարութեան, արդիականացման սլացքի երկչոտութեան, կամ առաքելութեան մէջ ցրուածութեան հետեւանքներով:  Հարկ է աւելցնել որ դպրոցներուն մեծամասնութիւնը իրենց բոլոր՝ 70, 80, կամ 100 տարիները անցուցած են պայքարի հոգիով, եւ ոմանք կը շարունակեն նոյն այդ ուղիին մէջ:

Այսօր, սակայն, հայ դպրոցներուն կարեւոր մէկ մասը կը կառավարուի այժմէական պահանջներուն անհամապատասխան ուժով կամ միջոցներով, եւ չունի կարողականութիւնը՝ մրցելու իր շրջապատի առաջադէմ հաստատութիւններուն հետ:

Մէկ խօսքով, այն համայնքներուն եւ գաղութներուն մէջ ուր հայ դպրոցը հայանպաստ մարդակերտման եւ ինքնութեան ապահովման եւ կիլիկեան մշակութային աշխարհէն հոգի ու գիր փոխանցելու հսկայական գործ տարած էր, այսօր կ'ունենայ եւ վաղը պիտի արձանագրէ մեծ կորուստ:  Նկատի առնենք որ դպրոց մը կամ անոր հովանաւորողը չէ կորսնցնողը, այլ՝ ընդհանրապէս հայ ինքնութեան դաշտը:

Այս խօսքերը զգացական աղաչանքներ չեն, այլ յստակ տուեալներու վրայ հիմնուած ախտաճանաչում:

Ուստի ի՞նչ ընել:


Առաջին՝ գիտակցիլն է, որ դպրոցները պարզապէս բաց պահելը առանց հայ մարդը լաւագոյն կերպով դաստիարակելու առաքելութեան եւ առանց նիւթական ու բարոյական աղբիւրներու ապահովման՝ թոյլ նպատակ է, եւ անհեթեթ պայքար:

Երկրորդ՝ դպրոցները պահող կողմերը եթէ չկարենան իրենց շրջապատին մէջ զարգացնել հաստատ համոզում իրենց հաստատութեան առաքելութեան եւ ընդհանուր գիտութիւններու կողքին հայեցի դաստիարակութեան կարեւորութեան նկատմամբ, եւ եթէ չունենան իրենց շուրջ զիրենք շրջապատող կուռ եւ ամուր համոզուած ղեկավարութիւն, աշխատակազմ եւ ընկերային շրջանակ, այն ատեն անոնք մօտեցած կ'ըլլան հաստատութեան մայրամուտին:

Երրորդ՝ հայ դպրոցը պէտք է փոխադրէ իր գոյապայքարի դաշտը «բա՞ց պահել թէ՞ փակել» հարցէն դէպի նպատակներու եւ մասնայատուկ առաքելութեան մարզ:  Բուն հարցումը պէտք է ըլլայ.  «Վաղուան հայը ի՞նչպիսի մարդ պէտք է ըլլայ»:  Այս հարցումը մասնագիտական խորհրդակցութեան կարօտ է, բայց նաեւ՝ տեսիլքի, հայուն բարձրագոյն որակը եւ ինքնավստահ ինքնութիւնը ապահովող միտքի:

Հայ ըլլալ եւ հայը դաստիարակել՝ ջանք եւ զոհողութիւն պահանջող աշխատանք է:  Ինքնաբերաբար՝ «հայը հայուն», «հայը հայով», կամ ասոր նման լոզունգներ անցեալին կը պատկանին:  Հոն ուր ընդունուած չէ այս իրականութիւնը՝ հոն այլեւս չի՛ կրնար հայ դպրոց պահել եւ հայեցի դաստիարակութիւն մշակել: Առանց արդի եւ արթուն ռազմավարութեան եւ ծրագիրի ու անշահախնդիր նուիրումի, այսօրուան դպրոցները պիտի չգոյատեւեն երկար:

Աշխարհայնացած սփիւռքին մէջ հին ժամանակներէ աւելի ընտրանքներ կատարելու հարց է հայեցի դաստիարակութիւնը:  Վերջ ի վերջոյ կեանքի ընթացքին եւ մարդոց ընտրանքներուն մէջ ինչը ինչով հաւասարակշռելու նիւթն է ամէնէն կարեւորը, ինչին նախապատուութիւն տալը, առաջնահերթութեան ցանկը ի՛նչ արժէչափերու հիմամբ գոյացնելը:

Լիբանանի մէջ այսօր հայ ծնողներուն կարեւոր մէկ տոկոսը հայերէնն ու հայերէնով տրուած դասերը ծանր, երկրորդական եւ անբաղձալի բեռ կը սեպեն իրենց ու իրենց զաւակներուն վրայ: Ուրեմն կը կատարեն ընտրանք թէ ինչը բեռ պիտի սեպուի եւ ինչը՝ ոչ:

Կրթութիւնը կը նմանի սննդականոնի: Այն ինչ որ մեր մարմիններուն մէջ կը ներմուծուի՝ կը ճշտէ շատ բան:


Աշխարհը կը փոխուի կ'ըսենք: Կը փոխուի նաեւ դպրոցի ընբռնումը, երկրի մը կամ աշխարհի կրթական համակարգը, ուրեմն նաեւ՝ դաստիարակողն ու դաստիարակուողը: Կայ ապագայի հայու կերպարն ու պահանջը: Կա՛յ հրամայականը դպրոցը կեանքի եւ ապագայի տեսիլքի եւ իտէալներու հէտ առնչելու կարեւոր նիւթը:

Ամփոփելով, անպայման պէտք է պատրաստուինք ապագայի համար:  Ապագայ հայրենիքի, սփիւռքի, մարդկութեան: Թող այդ ապագային մէջ իր մրցունակ, կայուն ու բարի տեղը գտնէ Հայկական դպրոցը, որուն առաքելութեան յաջողութեան համար պարտինք տեսիլքով, հաւատքով ու յանձնառութեամբ քննականօրէն հարցադրել հայ դպրոցին եւ անոր ներքին ու արտաքին բաղադրիչներուն ապագայի արդիւնաւէտ գոյատեւումին լուրջ խնդիրները գործնապէս լուծել:

Տեսանյութ